Zirkonia of porselein: hoe de keuze wordt gemaakt

Patiënten hebben vaak al een materiaal gekozen voordat er iets is onderzocht. Dat is begrijpelijk — die woorden vindt u nu eenmaal als u gaat zoeken — maar het is de laatste beslissing in de reeks, niet de eerste. Wat de tand moet doen, waar hij staat en wat er nog van over is, komen eerst; het materiaal volgt daaruit.

Dit is een uitleg in gewone taal van wat de twee woorden betekenen en wat een tandarts werkelijk afweegt bij de keuze ertussen. Het is algemene informatie, geen aanbeveling voor uw gebit.

Wat de twee woorden betekenen

„Porselein” is een verzamelnaam voor de tandheelkundige keramiek waarvan kronen en facings worden gemaakt. In de praktijk vallen daar verschillende materialen met verschillende eigenschappen onder — waaronder de lithiumdisilicaat-glaskeramiek die om zijn doorschijnendheid wordt gekozen, en de oudere werkwijze waarbij een laag keramiek op een metalen onderstructuur wordt gebakken.

„Zirkonia”, ook wel zirkonium genoemd, is zirkoniumoxide: eveneens een keramiek, maar een veel hardere en minder doorschijnende. Het wordt gebruikt waar breukvastheid het zwaarst weegt, en het kan uit één massief stuk worden gemaakt of met een dunnere laag keramiek erover voor het uiterlijk.

De echte keuze is dus niet die tussen keramiek en iets anders. Het is een keuze tussen keramieksoorten met een verschillende balans tussen sterkte en optisch gedrag.

Waar de tand staat, verandert het antwoord

Van een kies en een bovenste voortand wordt iets heel anders gevraagd. De kies doet het zware kauwwerk en is nauwelijks zichtbaar; de voortand is voortdurend te zien en krijgt veel minder kracht te verwerken. Een materiaal dat op de ene plek ideaal is, kan op de andere het verkeerde antwoord zijn, en daarom is één materiaal zelden geschikt voor een hele mond.

Dat is ook de reden dat in een plan soms meer dan één materiaal wordt gebruikt — een meer doorschijnende keramiek waar het licht ertoe doet, een sterkere verder naar achteren. Dat is geen inconsequentie; daar gaat het juist om.

Sterkte en doorschijnendheid werken elkaar tegen

Natuurlijk glazuur heeft geen egale kleur. Licht dringt erin door en komt weer terug, en daardoor ziet een tand er levend uit in plaats van geverfd. Keramiek die licht op een vergelijkbare manier doorlaat, ziet er doorgaans het meest natuurlijk uit — en is doorgaans minder breukvast dan de dichtere, minder doorschijnende soorten.

Modern zirkonia wordt in meer doorschijnende varianten gemaakt dan vroeger, en het verschil is kleiner geworden. Het blijft echter een afweging en geen opgelost probleem, en waar uw situatie op die schaal ligt, is een klinisch oordeel.

Een materiaal wordt gekozen voor één tand in één mond. Daarom kan het antwoord niet vóór het onderzoek worden gegeven.

Wat er verder meeweegt in de beslissing

• Hoeveel natuurlijke tand er nog over is, en of die de preparatie aankan die een bepaald materiaal vraagt.
• Hoe uw beet sluit, en of u knarst of klemt — wat bepaalt hoeveel kracht de restauratie te verduren krijgt.
• Waarvan de buurtanden en de tanden in de tegenoverliggende kaak zijn gemaakt, want een heel hard materiaal kan de natuurlijke tand waarop het bijt doen slijten.
• De kleur en het karakter van de tanden ernaast, waartussen een restauratie overtuigend moet passen.
• De toestand van het tandvlees rond de tand, die invloed heeft op hoe de rand er na verloop van tijd uitziet.
• Of de restauratie op zichzelf staat of deel uitmaakt van een brug, wat verandert wat ze moet dragen.

Vragen die u uw tandarts kunt stellen

Vraag niet om een materiaal bij naam, maar vraag waar de keuze in uw situatie van afhangt. Nuttige vragen zijn bijvoorbeeld: waarom dit materiaal voor deze tand; wat het alternatief zou zijn en wat u daarmee zou winnen of verliezen; hoeveel van de natuurlijke tand bij elke optie moet worden geprepareerd; en hoe de restauratie moet worden onderhouden.

Een helder antwoord verwijst naar uw eigen beet, uw eigen tand en wat het onderzoek liet zien. Als een antwoord voor iedereen hetzelfde zou zijn, is het niet voor u gegeven.

Nog één ding om te weten

Voor elke kroon of facing moet de tand eronder worden geprepareerd, en dat deel kan niet ongedaan worden gemaakt. Dat is een reden om de beslissing rustig te nemen, en een reden om te vragen wat er zou gebeuren als de restauratie ooit vervangen moet worden. Of een behandeling bij u past, en of een restauratie überhaupt het juiste antwoord is, hangt af van een individuele klinische beoordeling.

Dit artikel is algemene informatie, geen advies over uw eigen gebit. Of een behandeling bij u past, hangt af van een individuele klinische beoordeling.